Dầu thủy lực là gì? Cách chọn độ nhớt VG 32, 46, 68
Dầu thủy lực là chất lỏng truyền công suất trong hệ thống thủy lực, đồng thời bôi trơn, làm kín khe hở và đưa nhiệt ra khỏi bơm, van, xi lanh. Độ nhớt là thông số cần chốt đầu tiên: VG 32, VG 46 và VG 68 là ba cấp thông dụng nhất, ứng với độ nhớt trung bình 32, 46 và 68 mm²/s ở 40°C. Máy chạy nóng hoặc nặng tải cần cấp cao hơn, môi trường mát cần cấp thấp hơn, và quyết định cuối cùng thuộc về khuyến cáo của nhà sản xuất máy.
Tóm tắt nhanh
- VG là cấp độ nhớt theo ISO 3448, đo ở 40°C: VG 32 nằm trong khoảng 28,8-35,2 mm²/s, VG 46 trong 41,4-50,6 và VG 68 trong 61,2-74,8.
- Thứ tự chọn đúng: khuyến cáo của nhà sản xuất máy, loại bơm, nhiệt độ dầu khi máy chạy, rồi mới đến cấp VG.
- Cùng một cấp VG vẫn có dầu khác nhau: loại HM (HLP) và HV (HVLP) khác nhau ở chỉ số độ nhớt, tức mức dầu đặc hay loãng đi khi nhiệt độ đổi.
- Không đổ lẫn dầu khác hãng, khác loại khi chưa rõ dầu cũ: xả hết rồi thay mới.
Dầu thủy lực là gì và vì sao độ nhớt quyết định hiệu suất của cả hệ thống
Hệ thống thủy lực truyền lực bằng chất lỏng gần như không bị nén, nên dầu là một chi tiết của máy chứ không chỉ là chất bôi trơn. Dầu mang áp suất từ bơm tới xi lanh, tạo màng bôi trơn trên các bề mặt trượt, bít kín khe hở giữa piston, cánh gạt hoặc bánh răng và thân bơm, rồi mang nhiệt về bình chứa. Dầu thủy lực gốc khoáng gồm dầu gốc tinh lọc cộng gói phụ gia, tùy loại có thể gồm chống oxy hóa, chống gỉ, chống mài mòn và chống tạo bọt.
Độ nhớt đứng đầu danh sách thông số vì nó kéo hai loại hiệu suất theo hai hướng ngược nhau. Theo bài phân tích của Mike Johnson trên tạp chí Tribology & Lubrication Technology của hiệp hội STLE, hiệu suất tổng của bơm bằng hiệu suất cơ khí nhân hiệu suất thể tích. Dầu loãng giảm ma sát chất lỏng nhưng rò nhiều qua khe hở trong bơm; dầu đặc rò ít nhưng bơm tốn thêm công. Mỗi bơm vì thế có một dải độ nhớt tối ưu riêng, và các vấn đề của dầu thủy lực trong quá trình sử dụng thường bắt đầu khi dầu rời khỏi dải này.
VG 32, VG 46, VG 68 nghĩa là gì
VG là viết tắt của Viscosity Grade, cấp độ nhớt theo tiêu chuẩn ISO 3448. Con số đi sau VG là độ nhớt động học trung bình tính bằng mm²/s (còn gọi là cSt) ở 40°C, và mỗi cấp được phép lệch 10% quanh giá trị đó. Hai cấp liền kề cách nhau khoảng 1,5 lần: VG 68 đặc hơn VG 46 chừng một nửa, VG 46 đặc hơn VG 32 chừng 44%.
| Cấp ISO VG | Giá trị trung bình ở 40°C (mm²/s) | Giới hạn dưới | Giới hạn trên |
|---|---|---|---|
| VG 22 | 22,0 | 19,8 | 24,2 |
| VG 32 | 32,0 | 28,8 | 35,2 |
| VG 46 | 46,0 | 41,4 | 50,6 |
| VG 68 | 68,0 | 61,2 | 74,8 |
| VG 100 | 100 | 90 | 110 |
Con số VG chỉ nói về độ nhớt ở đúng 40°C. Nó không cho biết dầu có phụ gia chống mài mòn hay không, dầu đặc lên nhanh thế nào khi nguội, hay dầu có được hãng bơm phê duyệt hay không. Hai thùng dầu cùng ghi VG 46 có thể khác nhau rất xa ở các điểm này, nên đọc đủ cả phần ký hiệu loại dầu ở mục kế tiếp.
Cách đọc ký hiệu trên can dầu: HM, HLP, HV nghĩa là gì
Tên một loại dầu thủy lực thường gồm ba phần: tên hãng và dòng sản phẩm, ký hiệu loại dầu, và cấp độ nhớt. Hình 2 tách hai tên dầu thật ra từng phần.
Phần ký hiệu loại dầu theo ISO 6743-4 là bảng phân loại dầu thủy lực; năm nhóm dầu khoáng HH, HL, HM, HV và HG được tiêu chuẩn ISO 11158 đặt yêu cầu kỹ thuật. Ở Đức, tiêu chuẩn DIN 51524 gọi các nhóm này là HL, HLP và HVLP. Hai hệ tên song song là lý do một can dầu có thể ghi cả “HM” lẫn “HLP”.
| Ký hiệu ISO (DIN) | Đặc điểm | Ứng dụng, ví dụ trong tài liệu hãng |
|---|---|---|
| HL (DIN 51524-1) | Có phụ gia chống gỉ và chống oxy hóa, không có phụ gia chống mài mòn | Hệ thống chịu tải nhẹ, hãng bơm không yêu cầu phụ gia chống mài mòn |
| HM (HLP, DIN 51524-2) | HL cộng thêm phụ gia chống mài mòn, dùng cho bơm chịu tải | Shell Tellus S4 ME (VG 32, 46, 68); BP Energol HLP-HM |
| HV (HVLP, DIN 51524-3) | Như HM nhưng có chỉ số độ nhớt cao, độ nhớt ít đổi theo nhiệt độ | Shell Tellus S4 VE; Mobil DTE 10 Excel (VI 155-164) |
| HG | Như HM, bổ sung khả năng chống hiện tượng trượt giật (stick-slip) trên các cơ cấu chuyển động chậm | Máy có hệ thủy lực dùng chung dầu với ray trượt, cần tránh giật cục ở tốc độ thấp |
Khi cần đổi sang hãng khác, bảng chuyển đổi tương đương giữa các loại dầu giúp tìm mã gần nhất, nhưng vẫn phải đối chiếu loại dầu và phê duyệt. Với máy có hãng bơm quy định, hãy đối chiếu thêm danh sách phê duyệt in trên tài liệu dầu. Tài liệu của BP liệt kê Energol HLP-HM đạt yêu cầu Eaton (Vickers) I-286-S và M-2950-S, Denison HF-0 và Bosch Rexroth RE 90220; tài liệu của Shell ghi Tellus S4 ME có phê duyệt của Denison, Eaton và Bosch Rexroth theo từng cấp độ nhớt.
Chọn độ nhớt theo loại bơm và nhiệt độ
Nếu không có tài liệu máy trong tay, bảng khuyến nghị công bố của một hãng dầu công nghiệp là điểm xuất phát dễ dùng. Bảng này chọn cấp VG theo loại bơm và nhiệt độ môi trường, kèm lưu ý ghi ngay trên trang của hãng: ưu tiên độ nhớt do nhà sản xuất máy khuyến cáo.
| Loại bơm | Môi trường 5-40°C | Môi trường 40-80°C |
|---|---|---|
| Cánh gạt, áp suất từ 7 MPa trở xuống | VG 32 | VG 46 hoặc VG 68 |
| Cánh gạt, áp suất từ 7 MPa trở lên | VG 46 | VG 68 |
| Bánh răng | VG 32 hoặc VG 46 | VG 100 |
| Piston hướng kính | VG 32 | VG 68, VG 100 hoặc VG 150 |
| Piston hướng trục | VG 68 | VG 68 hoặc VG 100 |
Bảng trên chỉ là mức khởi điểm vì mỗi hãng bơm đặt dải nhớt riêng. Bảng tổng hợp trong bài của STLE cho thấy độ nhớt tối ưu của các bơm cụ thể: bơm piston hướng trục Bosch 32-65 cSt, bơm piston di động Eaton-Vickers 16-40 cSt, bơm cánh gạt Denison khoảng 30 cSt, bơm bánh răng Sauer-Sunstrand 12-60 cSt. Các con số này cũng kèm độ nhớt khởi động lạnh tối đa, ví dụ 647 cSt với bơm Bosch hướng trục và 860 cSt với bơm Eaton-Vickers.
Người phụ trách bảo trì cần biết
Cấp VG phải được đánh giá ở nhiệt độ dầu khi máy chạy, không phải nhiệt độ phòng hay nhiệt độ ghi trên bảng tên. Đo nhiệt độ bình chứa sau khoảng một ca chạy đủ tải, ghi lại giá trị cao nhất, rồi đối chiếu với dải nhớt tối ưu của bơm trong tài liệu hãng.
Độ nhớt thay đổi thế nào khi dầu nóng lên
Dầu nóng thì loãng đi, và mức loãng đi khác nhau giữa các loại dầu. Biểu đồ dưới đây vẽ độ nhớt của ba cấp VG theo nhiệt độ, cùng một dải tối ưu lấy từ bơm piston di động Eaton-Vickers làm ví dụ.
Biểu đồ cho thấy vì sao máy chạy nóng cần cấp cao hơn. Ở 60°C, dầu HV VG 46 còn khoảng 23 cSt, nằm giữa dải 16-40 cSt. Lên 80°C, VG 46 tụt xuống khoảng 13 cSt, dưới dải đó, trong khi VG 68 vẫn giữ khoảng 18 cSt. Ngược lại, với bơm có dải 16-40 cSt, VG 32 chỉ còn trong dải đến khoảng 60°C (sát mốc 16 cSt). Nếu sách máy ghi bơm khác, dải tối ưu sẽ khác và kết luận cũng đổi theo.
Cùng một biểu đồ, kết luận đổi theo bơm
Nếu bơm của bạn có dải tối ưu 32-65 cSt như bơm piston hướng trục Bosch trong ví dụ của STLE, dầu HV VG 68 nằm trong dải ở khoảng 40-60°C (từ khoảng 67 xuống khoảng 32 cSt), còn VG 46 chạm ngưỡng dưới 32 cSt từ khoảng 50°C. Phải lấy dải của đúng bơm mình đang dùng.
Mức dốc của đường cong được đo bằng chỉ số độ nhớt (VI, tính theo ASTM D2270): VI càng cao, độ nhớt càng ít đổi theo nhiệt độ. Theo STLE, dầu khoáng thường có VI từ 95 đến 130, dầu tổng hợp có thể cao hơn nhiều. Cùng VG 68, dầu HV của Mobil ở 80°C còn khoảng 18 cSt, còn dầu khoáng VG 68 thường chỉ còn khoảng 14 cSt (cả hai theo cách nội suy ở Hình 3). Tài liệu hãng dầu khuyến cáo máy làm việc ngoài trời, nhiệt độ lên xuống nhiều, nên dùng dầu có VI từ 150 trở lên; máy đặt trong nhà xưởng, nhiệt độ ổn định thì VI cao ít quan trọng hơn.
Quy trình 5 bước chọn dầu thủy lực
Quy trình dưới đây áp dụng cách chọn nêu trong bài của STLE, rút gọn cho người vận hành xưởng. Bước cuối quan trọng không kém các bước tính toán: đổi hãng mà không xả sạch dầu cũ là nguồn lỗi thường gặp nhất ở các xưởng bảo trì.
Những lỗi thường gặp khi chọn độ nhớt
Lỗi phổ biến nhất là chọn cấp cao theo thói quen, vì nghĩ dầu đặc thì bảo vệ tốt hơn. Tài liệu của một hãng dầu lưu ý chọn độ nhớt cao chỉ vì quen tay làm tổn hao năng lượng, trong khi dầu loãng hơn có thể giảm tổn hao nếu bơm cho phép. Phân tích của STLE cũng chỉ ra hệ quả: dầu quá đặc làm bơm tốn công hơn, động cơ điện hoặc động cơ đốt trong phải bù phần đó.
Lỗi thứ hai là so sánh dầu chỉ bằng con số VG. Hai dầu cùng VG 68 cho kết quả khác nhau ở 80°C như biểu đồ trên đã cho thấy, chưa kể khác nhau về phụ gia và phê duyệt. Lỗi thứ ba là đổ lẫn các loại dầu khi chưa biết thành phần: Tài liệu hãng dầu khuyên nên tránh trộn các loại dầu thủy lực khác nhau, và xả thay hẳn khi không biết trong hệ thống đang có dầu gì.
Quy tắc nhanh khi chưa chắc
Chưa rõ dầu cũ là loại nào: xả hết rồi nạp mới. Chưa rõ cấp độ nhớt: hỏi hãng bơm hoặc hãng máy. Chưa rõ nhiệt độ làm việc: đo trước khi quyết. Dầu đã chạy lâu thì nên lấy mẫu dầu đang sử dụng để phân tích trước khi quyết định thay.
Lỗi thứ tư là bỏ qua điều kiện khởi động lạnh khi máy đi xuất khẩu hoặc đặt trong kho lạnh. Theo cách tính ở Hình 3, dầu VG 68 ở 10°C có độ nhớt khoảng 310-410 cSt, vẫn dưới mức 647 cSt của bơm hướng trục Bosch trong ví dụ của STLE, nên khí hậu miền Bắc Việt Nam hiếm khi gây khó. Máy khởi động ở nhiệt độ âm thì phải tính lại từ đầu. Khi thay dầu, làm theo quy trình súc rửa và thay thế dầu bôi trơn công nghiệp để dầu mới không bị nhiễm dầu cũ.
Dầu thủy lực tại Sơn Lâm
Sơn Lâm phân phối dầu thủy lực của nhiều hãng: dầu thủy lực Shell, dầu thủy lực BP, dầu thủy lực Castrol, dầu thủy lực Caltex và dầu thủy lực PV Oil. Một vài mã tiêu biểu, thông tin lấy từ chính trang sản phẩm:
Shell Tellus S4 ME 32Gốc tổng hợp, cấp ISO VG 32
Shell Tellus S4 ME 46Gốc tổng hợp, cấp ISO VG 46
Shell Tellus S4 ME 68Gốc tổng hợp, cấp ISO VG 68
BP Energol HLP-HM 220Gốc khoáng, loại HM, cấp ISO VG 220
Castrol Hyspin AWH-M 100Gốc khoáng, chỉ số độ nhớt cao, cấp ISO VG 100
PV Hydraulic VG 46MCấp VG 46, dùng cho thiết bị quy định dầu Tellus, HLP của BP, AWS của Castrol
Câu hỏi thường gặp
Dầu thủy lực 46 và 68 khác nhau như thế nào?
Dầu VG 46 có độ nhớt trung bình 46 mm²/s ở 40°C, VG 68 là 68 mm²/s, tức đặc hơn khoảng 1,5 lần. VG 68 hợp máy chạy nóng hoặc bơm chỉ định cấp này, ví dụ bơm piston hướng trục trong bảng chọn VG theo bơm ở trên. Cấp nào dùng được cho máy của bạn phải theo sách máy hoặc tài liệu bơm.
Dầu thủy lực 68 dùng để làm gì?
Dầu VG 68 dùng cho máy và bơm mà nhà sản xuất chỉ định cấp 68. Bảng chọn VG theo bơm ở trên đề xuất VG 68 cho bơm piston hướng trục, và cho bơm cánh gạt áp suất trên 7 MPa khi môi trường nóng từ 40 đến 80°C. Máy ép, máy xúc hay máy công cụ cụ thể vẫn phải đối chiếu với tài liệu của chính máy đó.
Dầu nhớt thủy lực và dầu thủy lực có khác nhau không?
Không. “Nhớt thủy lực” và “dầu thủy lực” là hai cách gọi của cùng một nhóm sản phẩm. Thông số cần xem trên can vẫn là cấp độ nhớt ISO VG, ký hiệu loại (HM, HLP hoặc HV, HVLP) và danh sách phê duyệt của hãng bơm, không phải cách gọi tên.
Có thể trộn dầu thủy lực VG 46 với VG 68 không?
Không nên. Tài liệu hãng dầu khuyên tránh trộn các loại dầu thủy lực khác nhau khi có thể. Khi không biết dầu đang dùng là loại nào, nên xả hết và thay dầu mới; bắt buộc phải pha thì nhờ nhà cung cấp dầu làm thử nghiệm tương hợp trước.
Có thể dùng VG 32 thay VG 46 không?
Chỉ khi nhà sản xuất máy cho phép. Dầu loãng hơn giảm ma sát nhưng tăng rò rỉ bên trong bơm, nên có thể làm tụt hiệu suất thể tích. Hãy kiểm tra dải độ nhớt tối ưu của bơm và độ nhớt dầu ở nhiệt độ chạy thực tế rồi mới quyết định.
Cần chọn dầu theo thông số máy của bạn
Nhờ Sơn Lâm đối chiếu giúp
Gửi cho Sơn Lâm nhãn bơm, nhiệt độ bình dầu khi chạy và loại dầu đang dùng, đội ngũ kỹ thuật sẽ đối chiếu giúp để chọn đúng cấp độ nhớt và loại dầu. Liên hệ hotline 024 39 515 117 hoặc 0916 652 996.
Xem các dòng dầu thủy lực Sơn Lâm đang phân phối: trang dầu thủy lực, gồm sản phẩm của nhiều hãng để so sánh theo cấp độ nhớt và tiêu chuẩn.
Nguồn tham khảo
- Mike Johnson, “Hydraulic systems: selecting the correct lubricant”, Tribology & Lubrication Technology (STLE), 11/2008. Bảng ISO 3448, bảng độ nhớt theo OEM, các bước chọn dầu. stle.org. Đọc ngày 21/11/2026.
- Idemitsu, “Hydraulic oil: choosing viscosity by pump type” (bảng chọn cấp VG theo loại bơm). (liên kết lưu trong hồ sơ nguồn). Đọc ngày 21/11/2026.
- Shell, “Shell Tellus family brochure” (ký hiệu hậu tố, phân loại HM, HV, tiêu chuẩn ISO 11158 và DIN 51524, thông tin Tellus S4 ME). shell.co.uk. Đọc ngày 21/11/2026.
- BP, “Energol HLP-HM range” (loại HM/HLP, danh sách phê duyệt). bp.com. Đọc ngày 21/11/2026.
- Mobil, “Mobil DTE 10 Excel Series” (độ nhớt ở 40°C và 100°C, chỉ số độ nhớt 155-164 cho VG 15-68). mobil.com. Đọc ngày 21/11/2026.
- Fuchs, “Choose the right hydraulic fluid and mixing fluids” (chọn độ nhớt, VI, không trộn dầu). (liên kết lưu trong hồ sơ nguồn). Đọc ngày 21/11/2026.
- BSI, “Lubricants, industrial oils and related products, Class L, Family H: Specifications for categories HH, HL, HM, HV and HG” (ISO 11158). knowledge.bsigroup.com. Đọc ngày 21/11/2026.
- DIN 51524-2:2017-06, Pressure fluids, Hydraulic oils, Part 2: HLP hydraulic oils, minimum requirements. webstore.ansi.org. Đọc ngày 21/11/2026.
- Trang sản phẩm Sơn Lâm: Shell Tellus S4 ME, BP Energol HLP-HM 220, Castrol Hyspin AWH-M 100, PV Hydraulic VG 46M. sonlamlube.com. Đọc ngày 21/11/2026.
